Zilyetlik Nedir, Türleri Nelerdir, Nasıl Kazanılır?

Zilyetlik Nedir, Türleri Nelerdir, Nasıl Kazanılır?

Zilyetlik Nedir, Türleri Nelerdir, Nasıl Kazanılır?

Zilyetlik; bir kimsenin bir eşyayı elinde bulundurmasıdır. Ancak elinde bulundurma bir mülkiyet değildir. Yani; ben kalemin sahibi isem ve kalemimi arkadaşıma kullanması için veriyor isem; kalemin mülkiyeti hala benim ancak artık kalemimin zilyetliği tam olarak arkadaşıma ait olmuştur. Bu da demektir ki; bir kimseni zilyet olması için mülkiyet hakkına sahip olması bir gereklilik değildir. Zilyetliğin var olması için gerekli olan iki esaslı şart vardır. Bunlar;

  1. Zilyetlik iradesi,
  2. Fiili hakimiyettir.

Bir kimsenin zilyet olabilmesi için mutlaka bu zilyetlik iradesini üzerinde taşıyor olması gerekir. Ve bununla birlikte zilyetlik hakimiyetini içerisinde barındırıyor olması gerekir. Yani burada şu ayrıma gitmek gerekir. Ben bir kalemi elimde tutuyorum ve bu kalemin zilyetliğini alma niyetinde değilim. Tek derdim beş dakikalığına yahut da işim bitene kadar kalemimi kullanayım ve geri bırakayım. Yani bir zilyetlik iradem söz konusu değil. Ancak kalemi ödünç almak istiyor isem; bir zilyetlik iradem var ve fiili hakimiyet kurmak istiyorum, demektir. Ben evimin eşyalarının tamamının hem mülki sahibi hem de zilyediyim de olabilir.

Hırsızın da almış olduğu yani çalmış olduğu eşyaların tamamı üzerinde zilyetlik iradesini kurduğunu bilmeniz gerekir. Burada bir hukuksuzluk söz konusudur ancak hukuksuzluk için zilyetlik önem arz etmez. Ancak mülkiyet için hukuk aranır. Zilyetlik iradesi olan ve fiili hakimiyete sahip olan her sahip mutlak zilyet, olur. Genel olarak; zilyetliğin haklı bir gerekçeye sahip olması aranmaz.

Zilyetliğin Türleri Nelerdir?

  1. Asli zilyet; asıl zilyet anlamına gelir. Bir kimse eğer asli zilyet ise; o halde bu kimsenin eşyanın elinde bulunduruyor olup olmaması söz konusu değildir. Şöyle düşünün; eğer benim sayemde bir kimse zilyet olabiliyor ise o halde ben asıl zilyet olurum. Yani; benim bir kalemim var ve ben bu kalemi satın aldım. Eğer bu kalemi ben bir başkasına verir isem o halde benim sayemde bir başkası zilyet olabilir. O halde ben neyim, asıl zilyedim, denir.
  2. Fer’i zilyet; yan zilyet anlamına gelen bir zilyetlik türüdür. Fer’i zilyet; asıl zilyet sayesinde zilyetliği elinde tutan kimsedir. Yani veli paltosunun temizlenmesi için onu kuru temizlemeciye bırakıyor ise; veli asli zilyet, kuru temizlemeci de fer’i zilyet, olur.

Asli ve fer’i zilyetlik kavramları esas olarak birden fazla zilyetliğin ortaya çıkmış olması halinde söz konusu olur. Yani bir eşya üzerinde birden fazla zilyetlik var ise; zilyetliğin kimde hangi türüne sahipliği ayrımına gidilebilmesi için asli ve fer’i zilyetlik ayrımı kullanılır. Ve bu ayrımda tabi ki asli zilyet çok daha üstün haklı zilyet olur. Çünkü fer’i zilyedin elinde mülkiyet hakkı yok iken asli zilyet her daim fiili hakimiyet aranmaksızın elinde mülkiyet hakkını saklı tutar.

  1. Dolaylı zilyet; bir kimse zilyetliği elinde malikin rızası ile bulunduruyor ise o halde bu kimse yani zilyetliği elinde bulunduran kimse dolaylı zilyet olur. Bir kimse sayesinde zilyettir, bir dolaylılık söz konusudur.
  2. Dolaysız zilyet; bir eşyayı elinde tutan kimsedir. Bu kimsenin eşyayı fiili olarak elinde tutuyor olması gerekir. Eğer fiili olarak eşya elinde değil ise; o halde dolaysız zilyetlik kavramından söz edilemez.
  3. Tek başına zilyet; bir eşyanın tek bir zilyedinin bulunması halinde ilgili zilyetlik türü tek başına zilyet, olur. Yani bir araba eğer ortaklı alınmadı tek bir kişi tarafından alındı ise; o ilgili arabanın tek bir zilyedi vardır ki bu zilyet arabanın mülkiyet hakkına sahip olan kimsedir, denir.
  4. Birlikte zilyet; bir eşya üzerinde birden fazla zilyetliğin var olduğu durumları ifade eder. Ancak tek başına zilyet kadar sade bir tanımı söz konusu değildir. O halde birlikte zilyet kavramının alt başlığı olarak hem paylı zilyetten hem de el birliği ile zilyetten söz etmek gerekir.

Paylı zilyet; bir eşya üzerinde kaç tane zilyetlik olur ise olsun bu eşya üzerinde herkesin zilyet olduğu pay, kısım, bölme belirlidir, denilir. Yani; bu zilyetlerin tamamı ilgili eşyayı ayrı ayrı kullanabilme hakkına sahip olurlar. Birinin kendi hakkını kullanabilmesi için diğer bir zilyede ihtiyacı yoktur.

El birliği ile zilyet; ilgili eşyanın tüm zilyetleri ile birlikte kullanılabilmesini ifade eder. Bu zilyetlerin tamamı birbirlerine ilgili eşyayı kullanabilmek adına muhtaçtırlar. Şöyle ki; bir banka kasası açılmış olsun ve bu banka kasasının iki tane anahtar sahibi olsun. O halde; ilgili banka kasasının bir sahibi; diğer sahip olmadan o banka kasasını asla açamayacaktır. Bu demektir ki; zilyet kendi zilyetliğini dahi kullanır iken diğer zilyedin yardımına ihtiyaç duyar.

  1. Kendisi için zilyet; zilyetliği yalnızca kendisi için elinde bulunduran kimse, kendisi için zilyet olan kimsedir. Yani; ben kendim için, kendime araba satın alıyorum ve kendim mülkiyet sahibi oluyorum. Ve benim mülkiyet sahibi olmam bana zilyetlik hakkına da sahip olmamı sunuyor.
  2. Başkası için zilyet; zilyetlik ile herhangi bir bağı olmadığı halde zilyetliği elinde bulunduran kimse, başkası için zilyettir. Yani postacı; ilgili bir kimsenin mektubunu o kişiye götürmek maksadı ile eline alır ve asla o mektuba zilyet olma niyetini taşımaz. Tek amacı zilyetliği ilgili kimseye biran önce teslim etmek ve söz konusu işi tamamlamaktır, gibi.
  3. Yalın zilyetlik; malik kendi maliklik sıfatı ile zilyet oluyor ise söz konusu zilyetlik yalın zilyetlik olur. Hem kendisi malik hem de kendisi zilyettir.
  4. Dereceli zilyet; birden fazla zilyetliğin söz konusu olması halinde ortaya çıkan bir kavramdır. A malik ve zilyet iken b a tarafından zilyet edilebilir. B de zilyetliğini c ye verebilir. O halde ne olur? A dolaylı zilyet, b dolaylı zilyet, c doğrudan zilyet, olur. Bu durumda birden fazla zilyet söz konusudur ki bu olayla zilyetliğin derecesi kavramı önemli hale gelir.
  5. Hakka dayanan zilyet; bir zilyet, söz konusu zilyetlik durumunu bir hakka dayandırıyor ise o halde bu zilyetlik hakka dayanan bir zilyetlik olmuş olur. Örneğin; benim paramdı ve ben parasını ne ise verip satın aldım. Nihayetinde de bu durum benim zilyet olmamı sağladı, gibi. Kirasını ödeyen bir kimse ilgili ev ile ilgili olarak zilyet olduğun söyleyebilir, gerekçesi de kiramı ödedim ve zilyet oldum, olabilir.
  6. Hakka dayanmayan zilyet; zilyetlik eğer herhangi bir hakka dayanmıyor ise o halde; zilyetlik hakka dayanmayan zilyetlik olur. Yani hukuki olarak yasal değil ancak zilyetlikte başta belirttiğimiz gibi yasallık aranmadığı için ilgili kimse zilyet olabilmiştir, denilebilir. Hırsızın ilgili malı çalması halinde oluşan zilyetliği hakka dayanmayan zilyetliği temsil eder.

Zilyetliğin Kazanılması Nasıl Olur?

Zilyetliğin kazanılmasının dört farklı yolu vardır. Şimdi birde bu yolları inceleyelim.

  1. Aslen kazanma; bir eşya üzerinde zilyetlik var söz konusu zilyetliğin kazanılması herhangi bir kişinin iradesine dayanmıyor ise, o halde aslen kazanmadan söz edilir. Yani aslen kazanma durumunda; bir başkası sayesinde zilyet olma durumu söz konusu değildir. Örnek olarak verilen en genel ifade; balığın denizden tutulmasıdır. Ya da bir umumi ormandan toplanan mantarın aslen kazanmaya örnek olması kaçınılmazdır.
  2. Devren kazanma; bir başkasının vermiş olduğu irade sayesinde kazanılan zilyetlik, devren kazamaya örnektir. Devren kazanma aslında; bağışlama veya da satma gibi durumlarda kendini göstermektedir. Bir kimsenin iradesi sayesinde bir başka kimsenin zilyetlik kazandığı en çok da bu durumlarda görünür. Devren kazanma aslen kazanma gibi değildir. Size mülkiyet hakkını kazanmayı da vermektedir. Mesela siz bir doğum günü kutlaması yapıyor iseniz; size gelen hediyelerin tamamı artık devren kazanma yolu ile zilyetlik türüne girer. Ve nihayetinde bu türde; hem malik hem de zilyet sıfatını bir başkası aracılığı ile kazanmış olursunuz.
  3. Tesisen kazanma; bir kimsenin ilgili bir eşyayı sırf yararlanması yahut da kullanması için bir başkasına devretmesi durumunda ortaya tesisen kazanma çıkar. Yani; mülkiyet hakkı kullanma hakkını kazandıran kimse ait iken; bu durum değişmez iken zilyetlik hakkı artık verilen kişiye geçmiş olur. Kiracının zilyetliği bu yöndedir. Geçit yani diğer bir deyiş ile irtifak hakkı bu şekildedir. Aklınızda tutabileceğiniz en kısa yol; tesisen kazanmada herhangi bir devir yok iken yalnızca kullanım hakkı veriliyor.
  4. Miras yolu ile kazanma; miras yolu ile kazanılan zilyetliği ifade eder. Miras yolu ile kazanılan zilyetlik aynı zamanda ilgili zilyede mülkiyet hakkını da vermektedir. Miras yolu ile zilyet olma; her bireyin kullanabileceği bir hak değildir. Bu hakkın kullanılabilmesi için mutlaka bir murisin olması ve ilgili murisin mirasçısı olmak gerekir. Mirastan çıkarılma konusu ise saklı tutulur.

Emin Sıfatı İle Zilyet Nedir?

Herhangi bir eşyanın farklı bir kimseye; eşyanın zilyedi yahut da eşyayı elinde bulunduran kimse tarafından verilir ise; o halde bu eşyanın verildiği kimse yani yeni zilyet; emin sıfatı ile zilyet olmuş olur. Bu kavram ile birlikte ortaya farklı hukuki meseleler çıkmaktadır. O halde; ben bir arabanın sahibi isem ve arabanın sahibi olarak bir başkasına arabayı tamamen yahut da yalnızca kullanması için veriyor isem; o halde arabayı vermiş olduğum kişi yani arabanın yeni zilyedi, emin sıfatı ile zilyet olmuş olur ve nihayetinde bu hakkını da üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir hale gelmiş sayılır.

Zilyet Yardımcısı Nedir?

Bir eşyayı yalnızca bir başka kişiye hizmet vermek maksadı ile elinde tutan kimseler var ise bu kimselere zilyet yardımcısı denilir. Yani bir fabrikanın işçisi fabrikanın malzemelerini kullanarak çalışmalarına devam ediyor ise bu kimse fabrikanın eşyaları üzerinde bir sahiplik adına zilyetlik iradesi kurmaz. Bu kimse yalnızca zilyet yardımcısıdır ki; işi son bulduğu zaman bir zilyetlik iradesini ileri sürmeden söz konusu eşyanın kullanımını bırakır ve zaten düzenli olarak kullanmayı da arzu etmez. Yani bu kimseler üzerinde bir zilyetlik iradesinin varlığı söz konusu değildir. Zilyet yardımcılarına örnek olarak her kaynakta farklı tanımlamalar ile karşılaşabilirsiniz. Bunların artık hukuken en benimsenmiş olanları ise;

  • Postacının mektupları ilgili sahiplerine getirecek olması sureti ile elinde bulundurması,
  • Hizmetlinin evimde var olan elektrik süpürgesini çalıştırması,
  • Bir öğretmenin ders anlatır iken ilgili eğitim kurumunun ilgili kaynaklarını ve eşyalarını kullanması,
  • Bir şoförün araç kullanımı,
  • Bir mutfak görevlisinin yemek pişirmesi ve bu malzemeleri kullanması, olarak örnekler sıralanabilir.

 

 

Gelen Aramalar: https://yandex ru/clck/jsredir?from=yandex ru;search;web;;&text=&etext=1822 JQJtWhEP1FdBoec-OnlbkUl2bOxPGDBW8R5yko96g_IFVFjd9gleNrm0Xesw2-4b 5056f99cf3551847aa4dc70d3bb99a6b199e10bc&uuid=&state=_BLhILn4SxNIvvL0W45KSic66uCIg23qh8iRG98qeIXme, https://yandex ru/clck/jsredir?from=yandex ru;search;web;;&text=&etext=1824 nYcv-vM2-2NBVFpmcpPFMGzF3xjzo69VR80gzPWTwYwtteuIn8a3jn_RqSJIrWuJ c78b2cf12660ca2e9b835bf9d728d0a290c97a4f&uuid=&state=_BLhILn4SxNIvvL0W45KSic66uCIg23qh8iRG98qeIXme, zilyet hakkı nasıl kazanılır, zilyetlik nedir
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ