İdare Hukukunda Hiyerarşi

İdare Hukukunda Hiyerarşi

İdare Hukukunda Hiyerarşi

İdare hukuku kendine özgü kuralları olan bir hukuk dalıdır. Bu nedenle hukuk dallarından farklı olarak kamu ayrıcalıklarıyla donatılmıştır. Kamu ayrıcalıklarıyla donatılması demek her zaman idarenin üstünlüğünün olacağı anlamına gelmektedir.  İdare hukuku, idarenin içinde ki bütün alanlarda düzenleme yapmakla birlikte yasama, yürütme ve yargının idari fonksiyonlarını da düzenler. Herhangi bir hukuk kuralı düzenine dayanmayan idare hukuku içtihatlar hukuku olarak da tanımlanabilir. Bu içtihatlar genellikle Danıştay’ın daireleri tarafından verilen kararlar ile ilgilidir. İdare hukuku idarenin içinde ki birimleri düzenlerken bazı araçlardan da yararlanmaktadır. Bu araçlar idarenin bütünlüğünü korumaya yönelik olup iki ayrı başlıkta düzenlenmiştir. Bunlardan birisi de sıkça duyulan ve kullanılan hiyerarşidir.

Hiyerarşi Nedir

İdare anayasada da belirtildiği gibi kuruluş ve görevleri yönünden bir bütündür ve kanunla düzenlenir.  İdarenin bütünlüğünü korumak için kullanılan araçlardan birisi de hiyerarşidir. Hiyerarşi tek bir tüzel kişilik içinde ki bütünlüğü sağlar. Kamu tüzel kişiliği ancak kanunla veya kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanılarak kurulur. Tüzel kişilik için de kullanılacak olan hiyerarşi anayasal bir içerik değildir, kanunlar ve kanunu açıklamak için yapılan tüzüklerde hiyerarşiden bahsedilmiştir. Hiyerarşi temel anlamda ast-üst ilişkisine dayanmaktadır. Yani bir tüzel kişilik içinde ast ve üst tabiri varsa orada hiyerarşiden bahsedilebilir. Hiyerarşi astlık ve üstlük kavramlarının tam olarak düzenlemekle beraber bu yetkilerin kullanılması konusunda da yol göstermektedir.

Hiyerarşinin Özellikleri Nelerdir

İdare hukukunun bütünlüğünü korumak amacıyla kullandığı araçlardan olan hiyerarşinin birçok özelliği bulunmaktadır. Bu özellikler şunlardır;

  • Tek bir tüzel kişilik için tam bütünlüğü sağlamaktadır.
  • Genel kullanıma uygun bir yetkidir.
  • Hiyerarşi hem yerindelik hem de hukukilik denetimi yapma konusunda üstlere yetki verir.
  • Hiyerarşi anayasada sınırları belirlenen bir kavram olmadığı için geniş yoruma açık bir yetkidir.
  • Hiyerarşinin verdiği yetkiler arasında emir ve talimatlar bulunmaktadır.
  • Sadece disiplin cezaları hariç olmak üzere ast üstün işlemlerine karşı yargı yollarına başvuramaz. Yani yargı yolları kapalıdır.
  • Hiyerarşik düzen içinde ast üst ilişkileri belirli ve düzenlidir.

Hiyerarşinin Kapsamı Nedir

İdarenin hiyerarşik düzeni içinde yer alan yetkilerin belirli kapsamları bulunmaktadır. Bu kapsamlar kişiler üzerinde ve işlemler üzerinde olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Kişiler üzerinde hiyerarşinin kapsamı astın memuriyet durumuna ilişkin işlem yapma yönündedir. Üstün astının memuriyet durumuna yönelik yapabileceği işlemler şunlardır;

  • Atama
  • Yükseltme
  • Disiplin cezaları verme
  • Memurun görev yerini değiştirme
  • Astına emir ve talimat verme yetkidir.

Üstün astın işlemlerine yönelik yapabileceği hiyerarşik işlemler oldukça geniştir. Bu işlemler üstü oldukça geniş yetkiler ile donatmıştır. Üste verilen bu geniş işlem yapma yetkisi idare hukukunda oldukça tartışmalı olan bir konudur. İşlemler üzerinde hiyerarşi astın şu işlemlerine karşı olmaktadır; Onama, kaldırma, düzeltme, değiştirme, uygulanmasını erteleme ve durdurmadır.

İdarede Hiyerarşinin İstisnaları

İdare içinde bütünleyici bir işlem olan hiyerarşinin bazı istisnaları bulunmaktadır. Bu istisnalar ile üstün yetkileri bir anlamda kısıtlanmaya çalışılmaktadır. Hiyerarşide istisnaları şu şekilde sıralamak mümkündür;

  • Üst, astın yerine geçerek işlem yapma yetkisine sahip değildir. Üstün ast yerine yaptığı herhangi bir işlem yetki tecavüzü Bu nedenle ast ve üst arasında ikame yasağı bulunmaktadır.
  • Kamu tüzel kişiliğinde çalışan herhangi bir memur üstünden aldığı emri kanuna, tüzüğe, yönetmeliğe hatta anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle yerine getirmeyebilir. Ancak emri veren üst emrini yazılık olarak yenilerse ast emri yerine getiriri ve bundan sorumlu olmaz.
  • Konusu suç teşkil eden emir hiçbir suretle yerine getirilemez, yerine getiren astta sorumlu olur.

 

Gelen Aramalar: hiyerarşi nin ozellkleri
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ