Hukukun Kaynakları

Hukukun Kaynakları

HUKUKUN KAYNAKLARI

Hukuk düzeninde hukuk kaynakları birçok anlamda kullanılmaktadır. Bu kavramın kullanım

anlamlarına örnek vermek istersek; hukuk kurallarını oluşturan güçler yani hukukun yaratıcı

güçleri olarak nitelendirilen tanımı ve diğer bir anlamı ile hukukun ortaya çıktığı ve yürürlükte

bulunduğu zaman diliminde zamanla aldığı biçim anlamında kullanılır buna da hukukun

belirme biçimi denir. Hukukun belirme biçimlerindeki kaynakları kendi içinde dallara ayrılır.

Bunlar; kanun, töre hukuku, yargı kararları ve öğreti şeklinde yapılan ayrımlardır.

 Hukukun Yürürlük Kaynakları: Hukukun biçimsel kaynaklarını kendi arasında iki gruba

ayırmak mümkündür. Bunlar: Yazılı hukuk kuralları ve yazılı olmayan hukuk kurallarıdır.

I. Yazılı Kaynaklar: Kural olarak bir ülkenin yetkili organları tarafından konulmuş ve

mevzuat adı verilen uygulamadaki hukuku oluşturan hukuk kaynakları yazılı kaynaklar

adını alır. Bu kurallar bir bütünlük içindedir. Yazılı kaynaklar kendi içinde alt dallara

ayrılırlar. Bunlar; kanunlar, kanun hükmünde kararnameler, tüzükler ve yönetmelikler

olarak adlandırılır.

a. Kanunlar: Anayasanın yetkili kıldığı organ tarafından yazılı bir biçimde, genel,

b. Kanun Hükmünde Kararnameler: Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin bir

c. Tüzükler: Kanunların uygulamasını göstermek amacıyla veya kanunların

d. Yönetmelikler: Kendi görev alanlarını ilgilendiren kanun ve tüzüklerin

e. İçtihadı Birleştirme Karaları: Yargıtayın içtihadı birleştirme kararları da

II. Yazılı olmayan Kaynaklar:

Hukuk Kurallarının Türleri: Kanunlar nitelikleri açısından farklı değerlere

sürekli ve soyut olma niteliği taşıyan hukuk kurallarına kanunlar adı verilir.

kanunla yetki vermesi üzerine Bakanlar Kurulu tarafından belirli konularda

çıkarılan yazılı hukuk kurallarına kanun hükmünde kararnameler adı verilir.

Bunlar kanunlarda olduğu gibi resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren

kurallardır.

emrettiği işleri belirtmek üzere kanuna aykırı olmamak koşulu ile Danıştay’ın

incelemesinden geçmek şartıyla Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılan hukuk

kaynaklarına tüzükler adı verilmiştir.

uygulamaları hakkında Bakanlıklar veya Kamu Tüzel Kişileri tarafından

çıkarılan hukuk kaynakları yönetmelikler olarak tanımlanır. Yönetmelikler

hem kanunlara hem de tüzüklere aykırı olamazlar. Yine diğer kaynaklar gibi

resmi gazetede yayımlandıktan sonra yürürlüğe girerler.

hukukun yazılı kaynakları arasındadır. İçtihadı birleştirme kararları bir davayı

sonuçlandırmakla alakalı değildir. Çoğu zaman bir ilke ortaya koyar ve bu

açıdan ilke kararı niteliği taşırlar. Yargıtay Özel Daire Kararları başka

davalarda hukuk açısından yargıcı bağlamazken, içtihadı birleştirme kararları

benzer hukuki konularda Yargıtay Dairelerini ve yargı organlarını bağlayıcı

özelliğe sahiptir. Yine bu kaynaklarda resmi gazetede yayımlanırlar.

a. Töre (Örf ve Adet) Hukuku: Hukuk kaynaklarından birisi olan töre

hukuku yargıcın yazılı olmadan başvurabileceği bir hukuk kaynağıdır.

Yazılı bir hukuk kuralının bulunmadığı durumlarda bu hukuk

türünden yardım alınır.

sahiptir. Bu kurallardan bazılarına uymak mutlak zorunlu iken bazılarında

böyle bir zorunluluk yoktur. Bu nitelik kuralların bireyler tanıdığı veya

tanımadığı hareket serbestliği olarak ifade edilir.

1. Emredici Hukuk Kuralları: Mutlaka uyulması zorunlu olan

kanunlardır. Emredici hukuk kurallarına amir hükümler adı da

verilmektedir. Bireylerin inisiyatifinde olmayan ve uymaları mutlak

zorunlu olan bu hukuk kurallarının, uygulanmaması konusunda

yapılan hukuki işlemler bir hüküm ifade etmez ve yapılmış olan

herhangi bir sözleşme de emredici hukuk kurallarının uygulanmasına

2. Yedek Hukuk Kuralları: Bireyler tarafından aksi kararlaştırılabilen ve

engel olmaz. Bir kuralın emredici olduğu bazı durumlarda ifadesinden

açıkça anlaşılır. Bu kuralların kamu düzenini ilgilendiren krallarla sıkı

bir ilişkisi vardır.

uyulması zorunluluk arz etmeyen kurallar bütününe yedek hukuk

kuralları adı verilmektedir. Bu kurallara bir diğer ifadeyle

tamamlayıcı kurallar adı da verilebilir. Eğer taraflar aksini

kararlaştırmamışlarsa bu yedek kurallar uygulanır. Bu durumda

yedek hukuk kuralları sözleşmedeki boşluğu doldurucu fonksiyonu

ifade eder. Bu açıdan bu kurallara tamamlayıcı hukuk kuralları da

denir. Bu hukuk kuralları yorumlayıcı fonksiyona da sahiptir. Bu

nedenle bu kurallara yorumlayıcı hukuk kuralları adı da verilebilir.

 Kanunun Anlam Yönünden Uygulanması ve Yorumu: Kanun hükmünün

anlam yönünden uygulanması ve kanun hükümlerinin anlam açısından

uygulama alanının saptanması yorumuna dayanır.

I. Söze Göre Yorum Yöntemi: Kanun hükümleri yorumlanırken,

hükmün ifade tarzına bağlı kalan kelimelerin anlamını, metin

içindeki yerlerini, cümlenin kuruluş tarzını esas alan yorum

yöntemine verilen isimdir.

II. Subjektif Tarihi Yorum Yöntemi: Kanun koyucunun kanun

hükmünü koyarken göz önüne bulundurduğu amacın onun

gerçek iradesinin araştırılmasıyla gerçekleşen yorum

yöntemidir. Burada kanunun yapılmasının tarihçesine,

nedenlerine, kanun tasarılarına, millet meclisinin komisyon ve

genel kurul görüşme tutanaklarına bakmak suretiyle esinlenme

sağlanır.

III. Objektif Tarihi Yorum Yöntemi: Bu yönteme göre, kanunun

yorumu ile kanunun kuralının objektif anlamını bulmak,

kanunun akla uygun olarak doğru bulunan anlamını araştırma

amacı güdülmektedir. Bu nedenle bu yöntemin bütün hukuk

düzenine egemen olan ve kanunun yorumunda da etkili olması

gereken doğruluk genel ilkesine dayandığı söylenebilir.

Değerlendirme bugünün değer ve yargılarına veya hukuki

durumu dikkate alınarak yapılır. Ya da her iki kriter bir arada

kullanılır.

IV. Serbest Yorum Sistemi: Serbest yorum sistemini geliştiren

serbest hukuk okulu bir fikir akımıdır. Bu yöntemde yorum

yapılırken bir kanun metnine bağlı kalınmadan tamamen

serbest ve bağımsız bir şekilde yapılacak yorumlarla tamamen

serbest bir şekilde adil sayılabilecek bir sonuca varılabilineceği

düşünce hakim görüş olarak kabul edilmektedir. Serbest yorum

sistemini kabul eden fikir akımına göre serbest bir şekilde

yorum yapılarak adil sonuca ulaşılabileceği görüşü hakim ama

bu fikri savunanlar için ulaşılacak olan çözümün kanun metnine

uygunluğu konusunda aynı düşünce etkin değildir. Serbest

yorum sistemine göre ulaşılan çözüm herhangi bir kanun

metnine aykırı bile olabilir. Bu düşünce onlar tarafından ilke

olarak benimsenmiştir.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ