Başkanlık Sistemi ve Türkiye’de Uygulanabilirliği

Başkanlık Sistemi ve Türkiye’de Uygulanabilirliği

Başkanlık Sistemi ve Türkiye’de Uygulanabilirliği

Kişiler tarafından tam olarak bilinmeyen başkanlık sistemi son zamanlarda sıkça ortaya çıkmaktadır. Yasama, yürütme ve yargının arasında kesin bir ayırım ve birbirleri arasında bir denge olmakta, yasama ve yargı organlarının denetimi içerisinde, yürütmenin ise iktidarın sahip olduğu olanakları genişletmesi sonucunda ortaya çıkan hükümet sistemine başkanlık sistemi adı verilmektedir. Ancak şuan başkanlık sisteminde, her ne olursa olsun yasamanın yürütmeyi fes etme gibi bir durumu söz konusu olmamaktadır. Başkanlık sisteminin bir diğer yanı da yarı başkanlık sistemi olmaktadır.

Yarı-başkanlık Sistemi: Cumhurbaşkanı ve hükümet başkanının kendi arasında yürütme yetkilerini paylaştığı, yürütme ve yasama organlarının belirli bir işbirliği içerisinde yürütüldüğü hiçbir ayrılığın olmadığı bir diğer hükümet sistemi olmaktadır. Yarı-başkanlık sisteminde, Cumhurbaşkanının halk tarafından demokrasi ile genel oyla birlikte seçilmesi ve hükümet millet önünde sorumlu olmaktadır.

Yarı-başkanlık Sisteminin Diğerlerinde Farkı

Yarı başkanlık sistemi diğer sistemlerde daha farklı ve daha geniş bir alana sahip olmaktadır. Yarı başkanlık sistemini sahip ülkelerde; meclisi dağıtabilme, anayasa konseyi üyelerini başka görevlere atayabilme ya da görevden alma, referandum isteyebilme, anayasanın 16.maddesine göre acil bir durum ile yasama, yürütme ya da yargı organlarının gücünü elinde toplayabilme hakkına sahip olmaktadır. Cumhurbaşkanı, ülke dışında gerçekleşen dış politika ve ülkeyi savunma konularında da fazlası ile etkili olabilmektedir.

Ülkemizde 7 yılda bir Cumhurbaşkanı seçimi yapılmaktadır. Vatana ihanet suçu dışında mutlak bir sorumsuzluk taşımaktadır. Anayasada çıkan her kanunu inceleyen ve onaylayan Parlamento, hükümeti denetleme ya da düşürme gibi yetkilere sahip olsa da Cumhurbaşkanı’nı denetleme hakkına sahip olmamaktadır.

Başkanlık Sisteminin Uygulandığı Ülkeler

Başkanlık sistemi dünyada iki farklı şekilde uygulanmakta olup; bunlardan ilki Fransa’da uygulandığı gibi olmaktadır. Fransa’da başkanlık sistemi Cumhurbaşkanı aynı zamanda devlet başkanı da olmakta ancak altında bir de Başbakan olmaktadır. Yürütme yetkisi Başbakan ile birlikte yürütülmekte ama son söz yine Cumhurbaşkanı’nın olmaktadır. Bir diğer yönetim şekli ise ABD’de ki gibi olmaktadır. ABD’de ise devlet başkanı pek çok yürütme yetkisine sahip olmaktadır. Dünyada başkanlık sistemini uygulayan 38 ülke bulunmaktadır. Bunlar; Venezuela, Güney Kore,  Meksika, Panama, Kıbrıs, Filipinler, Kenya, Brezilya, Ermenistan gibi ülkeler olmaktadır.

Başkanlık Sisteminin Özellikleri

  • Başkan ülke konuları hakkında belli bir süre içerisinde görev yapabilmektedir. Güvensizlik konusu ile ilgili hükümeti düşürme gibi bir yetkisi olmamaktadır. Fakat başkanlık sisteminin uygulandığı bazı ülkelerde başkan yasalara karşı geldiğinde erken seçim uygulanmaktadır.
  • Devlet başkanı herhangi bir konuda yasa tasarısı hazırlayamamaktadır. Ancak hazırlanan yasaya veto koyabilmektedir. Koyulan veto bir üst kurula sunulmakta fakat üst kurul bu yasayı kabul ederse veto hakkını kaldırabilmektedir.
  • Yasama ve yürütmenin ayrıldığı noktalarda belirli suçlardan hüküm giymiş mahkûmların suçlarını affetme ya da verilen cezaların ağırlığını azaltma gibi yetkileri devlet başkanında bulunmaktadır.
  • Bakanlar kurulunda ki kararlar başkanın kararlarına göre hareket etmektedir. Yönetme organı insanüstü bir kurul olmaktadır. Bakanlar kurulu ne kadar başkanın kararlarına göre hareket etse de, mahkemelerde verilen kararlara karar verememektedir. Başkanın, bakanlar kurulu, ordu ya da yürütme organlarından birinin bir üyeye müdahale etme hakkı olsa da mahkemede verilen kararları değiştirme, reddetme ya da hâkimlerin kararını değiştirmesi gibi bir yetkisi olmamaktadır.

Başkanlık Sisteminin Avantajları

Hızlı Karar Verebilme: Güçlü bir başkan ile verilecek kararlar daha kısa sürede alınmaktadır.

Doğrudan Yetki Verme: Halkın oy verip başkanı seçmesi, başkanın anayasada gücünü arttırmaktadır.

Kuvvetler Ayrılığı: Başkanlık sistemi ile yasama organı ile birbirinden ayrılmaktadır. Birbirinden ayrı olması; iki organının birbirini denetlemesine ve yapılan yanlışların kısa sürede fark edilip doğrusunun yapılmasına da yardımcı olmaktadır.

İstikrar: Görev boyunca bütün görevlerini tam yapmış ve hizmetini en iyi şekilde değerlendirmiş bir başkan; görevini eksik yapan bir başkandan daha etkili olmakta ve görevden alınma riskini ortadan kaldırmaktadır.

Başkanlık Sistemi ve Türkiye’de Uygulanabilirliği

Başkanlık sistemi içerisinde barındırdığı hususlardan dolayı Amerika ve birkaç ülke dışında çok fazla kullanılmamaktadır. Başkanlık sistemi ve Türkiye’de uygulanabilirliği zor bir yönetim şekli olmaktadır. Bu sistem özellikle Latin Amerika ülkelerinde yanlış anlaşılmış, diktatörlük ve askeri rejimlere benzetilmektedir. Bu sebepten, dünyada demokratik bir yönetim değil de başkanlık rejimini kabul edecek ülkelerde uygulanması gerekmektedir.

Başkanlık sistemlerinde genel olarak seçimleri belirlenmiş bir aday kazanmakta, kazanan aday da mecliste yer alan bakanları belirli görevlere atayarak yürütme organını tek başına idare etmektedir. Yürütme organı tek başına yapıldığı zaman, Türkiye gibi demokrasi ile yürüyen ve seçimlerin demokratik bir şekilde yapıldığı laik bir ülkede sistemin değişmesine ve demokrasiden anında uzaklaşmasına yol açmaktadır. Bu yüzden Türkiye’de bu sistem uygulanamamaktadır.

Yürütme organının bir kişi tarafından yürütülmesi ve seçmene karşı sorumlu olması durumu, belirli bir süreden sonra demokratikliğe zarar vermektedir. Parlamenter sistemini kabul eden hükümetlerde, Parlamento tarafından güvensizlik ya da güvenoyu anında kontrol edilmekte ve denetlenmektedir. Demokratik sistem ile parlamenter hükümet birbirine çok yakın olmakta ve daha adil bir yönetim biçimi olmaktadır.

Halk tarafından demokrasi ile seçilmiş bir başkan, seçim boyunca ve sonrasında meclis tarafından denetlenmez ise ülkeler için büyük sorunlar olmaktadır. Başkanlık sisteminde de tam olarak bu durum söz konusudur. Bu yüzden ülkenin geleceği ve refahı için denetlemeler yapılmaktadır.

Başkanlık sistemi içerisinde sağ ve solda pek çok merkez parti ortaya çıkmaktadır. Ortaya çıkan bu ikili siyasi partiler farklı görüşlerini kabul ettirmeye çalışacağından sorunlar doğmaktadır. Bu sebeplerden dolayı başkanlık sistemi ve Türkiye’de uygulanabilirliği ne kadar düşünülse de, aslında hiç kimse başkanlık sistemi ile yönetilmek istememektedir.

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 6 YORUM
  1. Cagri Ozturk dedi ki:

    Olmaz işte bu ülkede, zorlamamak lazım

  2. zulkufsengul dedi ki:

    Başkanlık Sistemi…

    “Siyaset biliminin ve anayasa hukukunun temel bilgileri bilinmeden, yapılan bazı tartışmalar görüyoruz.”

  3. hhosca dedi ki:

    “Bu gerçek mi?” diye şüpheye dahi düşmüyoruz artık, değil mi? Başkanlık sistemi ve yeni(!) anayasayı tartışmak mı..?

  4. lmnylmz dedi ki:

    Başkanlık sistemi gelince sorunların hepsi bir gecede çözülecek, tek ve öncelikli sorunu bu memleketin!

  5. akay_1071 dedi ki:

    Ülkede huzur,refah kalmadı!Kötü haberler almadığımız tek gün yok!Ve bizim devlet yöneticilerinin gündemi:Başkanlık sistemi,yeni anayasa!Abv!

  6. dilek dedi ki:

    başkanlık sisteminin yanlış anlaşılması sonucu(Latin Amerika ülkelerinde olduğu gibi ) diktatörlük ve askeri rejimlere benzetilebilir!!!!!!!!!

BİR YORUM YAZ